|

Redactie Cybernieuws

Cybernieuws van 26-10-2025

,

De onstilbare datahonger van de overheid richting onschuldige kinderen

De Nederlandse overheid haalt alles uit de kast om fraude te bestrijden en criminaliteit te voorkomen, inclusief onrechtmatige middelen. Dat gaat zelfs zo ver dat ook kinderen het doelwit worden van overheidssurveillance. Neem bijvoorbeeld de Veilig Alternatief-aanpak van de gemeente Amsterdam die moet voorkomen dat kinderen en jongvolwassenen in de criminaliteit terecht komen. Hierbij konden kinderen al geselecteerd worden voordat ze ook maar verdacht werden van het plegen van een strafbaar feit. Zo kon je al op de lijst komen als er sprake was van zorgsignalen, zoals meerdere keren veranderen van school, schoolverzuim of wanneer een kind getuige of slachtoffer was van huiselijk geweld. Nog voordat je ook maar ergens voor veroordeeld bent. Vervolgens wordt elke stap die je zet in de gaten gehouden. De wijkagent houdt je op straat stiekem in de gaten, thuis krijg je bezoek van allerlei instanties die graag binnen willen komen en zelfs op school weten ze dat je als crimineel in de dop bent opgenomen in de aanpak.

De burgerrechtenorganisatie Bits of Freedom en advocatenkantoor Pilp eisten daarom dat de gemeente Amsterdam zou stoppen met het onrechtmatig handelen. Onlangs heeft de gemeente Amsterdam daar deels gehoor aan gegeven. Het heimelijk observeren door straatcoaches mag niet meer gebeuren. Ook wordt er zorgvuldiger omgegaan met het uitwisselen van gegevens over kinderen aan scholen. Het zijn vooralsnog erg magere aanpassingen. De beperkte bereidwilligheid van de gemeente Amsterdam laat vooral zien hoe hardnekkig de behoefte in Nederland is om burgers onder controle te houden.

Dit is geen uitzondering. Ons land is in andere landen inmiddels berucht door de vele algoritmeschandalen. Neem het discriminerende algoritme bij DUO dat (indirect) studenten met een ‘niet-Europese migratieachtergrond’ bestempelt als frauderisico. Of het ‘slimme’ algoritme van de gemeente Rotterdam dat fraude op moet sporen maar dossiers van jonge moeders van kleur met een laag inkomen bovenop de stapel legt. Of de gemeente Breda die zich, met een ‘data-gestuurde aanpak’, steevast richt op een wijk die vooral bewoond wordt door mensen van kleur en mensen met een laag inkomen. De discriminatie van het toeslagenschandaal is allang niet meer ongekend. Eerder het topje van de ijsberg.

Maar wat doet het met onze rechtsstaat als de overheid zelf wetten overtreedt in een poging burgers te vinden die mogelijk, in de toekomst, de wet zouden kúnnen overtreden? Wat doet het met gemeenschappen die steeds weer uit risicoprofilerings-algoritmen als ‘verdacht’ komen rollen en ze vervolgens worden bestraft, zonder een eerlijk proces te hebben doorlopen? Wat doet het met kinderen die al voordat ze zelf hebben kunnen bedenken wat ze willen worden als ze later groot zijn, bestempeld worden als crimineel in spe? De huidig beschikbare technische mogelijkheden om data grootschalig te verwerken voeden de onstilbare datahonger van de overheid. Als de overheid daarbij lak blijft hebben aan de wet, is het effect niet dat fraude en criminaliteit wordt teruggedrongen, maar dat de overheid de rechtsstaat doet wankelen. En dan hebben kinderen alle reden zich onveilig te voelen voor de overheid.

Opinie: Zolang de overheid een onstilbare datahonger heeft, hebben kinderen alle reden zich onveilig te voelen | de Volkskrant

Insnoering van meningsuiting onder mom van openbare orde

De meerderheid van de Tweede Kamer nam een motie aan om antifa als terroristische organisatie te bestempelen. De motie is een paniekerige greep naar meer repressie, die we helaas steeds vaker zien onder het mom van ordehandhaving.

De overheid werkt daarnaast aan drie andere wetsvoorstellen die laten zien dat de ruimte voor het maatschappelijk debat steeds verder wordt beperkt. Het eerste voorstel, de Wet online monitoren, maakt het mogelijk dat de overheid op grote schaal online persoonsgegevens verzamelt en mensen gericht volgt, ook als er geen strafrechtelijke verdenking is. De burgemeester kan hiertoe opdracht geven aan de politie als die denkt dat de orde verstoord dreigt te worden. De politie kan dan bijvoorbeeld informatie bewaren over wie een demonstratie organiseert en wie daar misschien naartoe zal gaan. Zo kunnen mensen die niets strafbaars doen, in de politiesystemen belanden.

Een ander wetsvoorstel, de Wet online aangejaagde openbare-ordeverstoring, zou diezelfde burgemeesters de bevoegdheid geven om online uitingen te laten verwijderen. Post je iets op sociale media, dan kan je het bevel krijgen om je bericht weg te halen; of de uiting strafbaar is of niet, is niet relevant. Als de burgemeester vreest voor een openbare ordeverstoring dan mag deze dus met een gum door jouw online omgeving gaan. Hier ligt de drempel wederom zorgwekkend laag. Zo verschuift de grens: de overheid grijpt niet alleen in bij strafbare meningsuiting, maar al bij meningen die kunnen leiden tot verstoringen.

En dan is er nog het wetsvoorstel waarmee leuzen, uitspraken of symbolen die in verband worden gebracht met terrorisme strafbaar worden gesteld; onafhankelijk van de context. De straf kan oplopen tot drie jaar gevangenis. Ook voor journalisten kan dit voorstel grote gevolgen hebben, bijvoorbeeld wanneer zij informatie willen delen over oorlogsmisdaden. Al deze wetsvoorstellen geven de overheid veel te vage en ruime bevoegdheden die (kunnen) leiden tot mensenrechtenschendingen. Met deze wetsvoorstellen wordt de weg geplaveid voor autoritaire krachten.

Opinie: Pas op met het insnoeren van meningsuiting onder mom van openbare orde | de Volkskrant

Chatcontrole is wederom afgewend, maar vast niet voor de laatste keer

Het Europese wetsvoorstel om privécommunicatie te scannen op illegale inhoud is kort voor het geplande stemmoment van de agenda gehaald. Het voorstel werd ruim drie jaar geleden ingediend; hoewel de EU-lidstaten meermaals op een akkoord leek af te stevenen, is dat tot dusver niet gelukt. Ook deze keer werd er geen akkoord bereikt, hoewel lidstaten die eerder tegen ‘chatcontrole’ waren ditmaal toch bereid leken om tot een compromis te komen. Vermoedelijk is dit dan ook niet de laatste keer dat chatcontrole ter sprake komt. Volgens de Commissie is controle op kindermisbruikmateriaal (csam) noodzakelijk, omdat het aantal gevallen de afgelopen jaren groeit.

Tegelijkertijd klinkt er ook al lange tijd veel kritiek. Sinds 2022 hebben honderden Europese burgerrechtenorganisaties en wetenschappers zich uitgesproken tegen chatcontrole. Voormalig Europarlementariër Patrick Breyer van de Piratenpartij levert ook al jaren een felle strijd tegen het voorstel, dat hij een ’totalitair bewakingssysteem’ noemt ‘dat geen gelijke kent in de vrije wereld’. Naast zorgen over privacy wijzen critici erop dat het scannen van chatberichten niet effectief is om kindermisbruik te bestrijden.

Zolang de Europese Commissie zijn wetsvoorstel niet intrekt, is het wachten tot het onderwerp weer op de agenda verschijnt. Dat zou zelfs dit jaar nog kunnen: Denemarken heeft nog tot en met 31 december de tijd om de twijfelende lidstaten aan boord te krijgen. Ook de opvolgers van Denemarken laten het onderwerp vermoedelijk niet rusten. De drie landen aan wie Denemarken het voorzittersstokje vanaf 2026 overdraagt, Cyprus, Ierland en Litouwen, zijn allemaal voorstander van chatcontrole.

Chatcontrole is wederom afgewend, maar vast niet voor de laatste keer – Achtergrond – Tweakers en Chat control: Brussel aast op controle over alle digitale communicatie – De Andere Krant en Chat Control bedreigt onze privacy: waarom encryptie beschermt

Wikipedia: De favoriete encyclopedie van de censuurindustrie

Wikipedia wordt gepresenteerd als een experiment in ‘democratische openheid’, met de slogan “de vrije encyclopedie die iedereen kan bewerken”. In de praktijk wordt het gedomineerd door een kleine groep anonieme redacteuren en beheerd door de Wikimedia Foundation, waarvan de leidende figuren nauwe banden hebben met zowel de censuurindustrie als haar financiers binnen de Amerikaanse ‘deep state’.

Recentelijk stond Wikipedia in de schijnwerpers vanwege politieke vooringenomenheid, met ondervragingen door senator Ted Cruz (R-TX) en een golf van nieuwsberichten die de politieke bias van de online encyclopedie benadrukken. Meerdere onderzoeken hebben bevestigd dat Wikipedia wordt gerund door een kleine groep grotendeels anonieme redacteuren, waarbij 1 procent van de gebruikers verantwoordelijk is voor 80 procent van de bewerkingen.

Voorstanders van “mediawijsheid” promoten Wikipedia als een middel tegen desinformatie, terwijl oprichter Jimmy Wales adviseur is geweest van de bekende censuurorganisatie NewsGuard. Wales lanceerde ook zijn eigen project tegen desinformatie, WikiTribune. Andere belangrijke figuren bij Wikipedia, zoals voormalig CEO van de Wikimedia Foundation Katherine Maher, hebben nauwe banden met het Amerikaanse buitenlandbeleid.